Op 5value.nl schrijf ik vaak over hoe AI je productiever maakt. Waar ik zelf soms last van heb: die productiviteit kost me ook iets. Na een dag met AI is er veel af en toch zit ik dan met een wazig hoofd, een kenmerk van wat onderzoekers AI brain fry noemen. Dit is deel 1 van 5 in een reeks over AI en flow. Het laat zien wat onderzoek zegt over versnippering door AI en wat het met de mens doet.
Wat zeggen de cijfers over versnippering door AI?
Het grootste onderzoek komt van ActivTrak, een bedrijf dat meet hoe mensen hun computer gebruiken tijdens het werk. In maart 2026 verscheen hun rapport over 2023 tot en met 2025, op basis van ruim 443 miljoen werkuren van 163.638 medewerkers bij 1.111 organisaties. Het aandeel medewerkers dat AI gebruikt, steeg in die periode naar 80 procent.
De uitkomst over focus is opvallend. Medewerkers die AI gebruiken, hadden gemiddeld 23 minuten per dag minder geconcentreerde werktijd, een daling van 9 procent. Bij collega’s zonder AI bleef dat vrijwel gelijk. Over de hele groep zakte het deel van de werktijd dat ongestoord en geconcentreerd verloopt naar 60 procent, het laagste punt in drie jaar. Een geconcentreerde werksessie duurde in 2025 gemiddeld iets meer dan dertien minuten.
De tijd in andere programma’s groeide juist flink. Na de komst van AI ging er ruim twee keer zoveel tijd naar e-mail, en de tijd in chat- en berichtenapps steeg met 145 procent. Het werk werd sneller en voller, en de stukken tijd waarin je echt ergens in kunt duiken, werden korter.
Een kanttekening hoort erbij. ActivTrak meet gedrag en geen oorzaken, en het bedrijf zegt zelf dat de daling van focustijd niet aan één oorzaak toe te schrijven is. Andere onderzoeken laten wel hetzelfde beeld zien, en ze laten ook zien hoe het werkt.
Waarom voelt het toch als vooruitgang?
Onderzoekers Aruna Ranganathan en Xingqi Maggie Ye van de Universiteit van Californië in Berkeley keken acht maanden mee bij een Amerikaans techbedrijf met ongeveer tweehonderd medewerkers. In februari 2026 beschreven ze hun eerste bevindingen in Harvard Business Review. Medewerkers werkten sneller, pakten taken op die eerder bij anderen lagen en lieten het werk doorlopen in meer uren van de dag. Meestal vroeg niemand daarom. Ze deden het uit zichzelf, omdat het met AI ineens kon.
Wat de onderzoekers ook zagen: mensen stopten kleine stukjes werk in momenten die eerder een pauze waren. Even een vraag aan de AI tijdens de lunch, even een tweede versie laten maken terwijl je zelf aan iets anders schrijft. Zo ontstonden meerdere sporen tegelijk. Een engineer vatte het samen met de opmerking dat je denkt minder te gaan werken omdat je productiever bent, en dat je dan evenveel of zelfs meer werkt.
Dat verklaart het dubbele gevoel. Je ziet elke dag resultaat, dus het voelt als vooruitgang. Ondertussen ben je vooral aan het schakelen en controleren.
Wat is AI brain fry?
In maart 2026 kwam er een tweede onderzoek bij, van de Boston Consulting Group en de Universiteit van Californië in Riverside. Zij ondervroegen 1.488 Amerikaanse werknemers en gaven het verschijnsel een naam: AI brain fry. Daarmee bedoelen ze mentale vermoeidheid die ontstaat als je AI zo intensief gebruikt en controleert dat het je denkvermogen te boven gaat. Ongeveer 14 procent van de ondervraagden herkende het: een wazig hoofd, moeite met concentreren en trager beslissen.
De gevolgen gaan verder dan vermoeidheid. Mensen met brain fry hadden een derde meer last van beslismoeheid en maakten 39 procent vaker grote fouten. Van hen was 34 procent actief van plan om te vertrekken, tegenover 25 procent bij de rest. De onderzoekers onderscheiden het van een burn-out. Brain fry raakt vooral je aandacht en je werkgeheugen, en het komt vaker voor bij mensen die het meest enthousiast met AI aan de slag gingen.
Waar komt de versnippering vandaan?
De basis ligt bij iets wat al langer bekend is. Gloria Mark, hoogleraar aan de Universiteit van Californië in Irvine, meet sinds 2004 hoe lang mensen bij één scherm blijven. Inmiddels is dat gemiddeld 47 seconden. Op het niveau van projecten werken mensen gemiddeld zo’n tien minuten aan iets voordat ze overstappen, en het duurt dan ruim 25 minuten voordat ze terug zijn bij hun oorspronkelijke werk.
AI voegt daar een eigen ritme aan toe. Elke prompt is een kleine overdracht: je stelt een vraag, wacht, leest het antwoord, beoordeelt het en stuurt bij. Dat zijn vijf momenten waarop je aandacht ergens anders heen kan. Wie op een dag dertig keer een vraag aan een AI-tool stelt, maakt dus een veelvoud aan kleine overstappen. Elk antwoord vraagt ook om een oordeel: klopt dit, is het goed genoeg, wat vraag ik nu? In een eerder artikel schreef ik over de verslaving van altijd beter, het eindeloze verfijnen. Versnippering is daar de andere kant van: je aandacht raakt verdeeld over veel kleine beslissingen.
Wat doet versnippering door AI met de mens?
In de reeks over organisatievermogen noem ik de mens als eerste van de zeven ingrediënten. Een organisatie blijft alleen waarde leveren als de mensen erin dat ook kunnen: met aandacht, met plezier in hun vak en met ruimte om er beter in te worden. Productie is daar één kant van, en de onderzoeken hierboven laten zien dat AI die kant flink kan opdrijven terwijl de andere kanten inleveren.
Ik herken dat uit mijn eigen werk. Ik gebruik AI elke dag bij opdrachten voor klanten, en aan het eind van zo’n dag is er meer af dan vroeger. Toch word ik er als mens niet altijd beter van. De productie gaat omhoog en mijn rust en het gevoel dat ik iets goed heb doordacht gaan daar niet vanzelf in mee.
Dat past bij wat de onderzoekers vonden. Brain fry komt het vaakst voor bij de mensen die het meest met AI doen, en focus is de voorwaarde voor de momenten waarop je opgaat in je werk en er beter in wordt. Productie laat zien hoe snel een organisatie draait. Hoe het met de mensen gaat, laat zien of ze dat volhoudt.
Wat betekent dit voor jou en je team?
De cijfers zeggen vooral iets over hoe AI nu in de werkdag terechtkomt. Wie AI gebruikt zonder iets aan het werkritme te veranderen, krijgt er vaak meer werk en meer schakelmomenten bij. Met andere gewoonten en een paar afspraken in het team kan het ook de andere kant op.
Begin met kijken hoe het nu gaat. Tel deze week hoeveel blokken van minstens een uur je ongestoord aan één taak hebt gewerkt, en schrijf op wat je onderbrak. Komen de onderbrekingen vooral van collega’s, of uit je eigen gesprekken met AI? Die verdeling vertelt je waar je het eerst iets kunt verbeteren.
De reeks AI en flow
Dit artikel is deel 1 van een reeks van vijf over focus en flow bij werken met AI:
- Deel 1: Versnippering door AI: waarom je werkdag voller voelt (dit artikel)
- Deel 2: Wachten op AI: wat doe je in die halve minuut?
- Deel 3: Flow bij werken met AI: denkwerk en AI-werk scheiden
- Deel 4: Focustijd beschermen: zet het in je AI-spelregels
- Deel 5: AI-winst meten: kijk ook naar focus en rust
Wil je weten waar in jouw organisatie tijd en aandacht weglekken? De gratis scan ‘Versterkt AI jouw organisatie?’ laat het in een paar minuten zien.
