Reeks Organisatievermogen · deel 9 van 9
De meeste cultuurtrajecten beginnen met de vraag ‘welke cultuur willen wij zijn?’ en stranden vervolgens in posters en kernwaarden. Er is een productievere route. Cultuur is namelijk het gestolde resultaat van herhaald gedrag over tijd. Je verandert haar via dat gedrag. Verander het gedrag dat mensen dagelijks oefenen, en de cultuur volgt.
Wat cultuur eigenlijk is
Cultuur bestaat niet uit waarden op papier of uitspraken van het management. Cultuur is wat mensen in de dagelijkse praktijk daadwerkelijk doen. Wat gebeurt er als het druk wordt? Wat krijgt echt prioriteit? Mag iemand een fout benoemen? Wordt er tijd vrijgemaakt om te leren? Helpen collega’s elkaar als iemand overbelast raakt? Een organisatie kan zeggen dat continu verbeteren belangrijk is. Maar als verbeterwerk elke keer sneuvelt zodra een klant aandacht vraagt, leert de organisatie door herhaling iets anders: de operatie is verplicht, verbeteren is optioneel. Dat patroon wordt de cultuur.
De gebruikelijke volgorde klopt niet altijd
We denken meestal in deze richting: overtuigingen → gedrag → cultuur. Eerst de mindset veranderen, dan volgt de rest. Maar je kunt het ook omdraaien: werkvorm en structuur → ritme → herhaald gedrag → nieuwe ervaringen → leren → cultuur. Je hoeft dus niet te wachten tot iedereen eerst een nieuwe mindset heeft. Je kunt de manier van werken zó ontwerpen dat mensen het gewenste gedrag in het echte werk gaan oefenen. Wordt dat gedrag normaal, dan gaat de cultuur het vervolgens zelf versterken. Cultuur is zowel resultaat als versterker.
Scrum is stiekem een gedragsinterventie
Neem Scrum. Het is ontworpen als manier om complex, onzeker werk te organiseren. Toch heeft het een sterk cultuurvormend effect, omdat het een gedragsritme creëert. Elke sprint oefent een team opnieuw dezelfde dingen: wat is nu belangrijk, waar committeren we ons aan, wie doet wat, waar lopen we tegenaan, hoe helpen we elkaar, wat hebben we gerealiseerd, wat hebben we geleerd, wat veranderen we de volgende keer? Een sprint van drie weken is daarom meer dan een planningstechniek. Na vele cycli wordt dat gedrag steeds normaler. Zo bezien is Agile een werkvorm die door ritme en herhaling gedragsverandering organiseert.
Structuur, werkvorm, ritme, gedrag, cultuur
Het helpt om de lagen uit elkaar te houden: structuur (wie is waarvoor verantwoordelijk), werkvorm (hoe voeren we het werk samen uit), ritme (hoe vaak keren activiteiten terug), gedrag (wat doen mensen daadwerkelijk) en cultuur (welk gedrag is door herhaling vanzelfsprekend geworden). Daaruit volgt de ontwerpgedachte van dit artikel: je beïnvloedt cultuur door structuur, werkvorm en ritme bewust zó te ontwerpen dat gewenst gedrag steeds opnieuw wordt geoefend.
Niet beginnen bij cultuur
Cultuurverandering hoeft dus niet te beginnen met “welke cultuur willen wij hebben?”. Ze kan beginnen met: welk organisatievermogen hebben wij nodig, en welk gedrag moet daarvoor normaal worden? Vervolgens ontwerp je de omstandigheden waarin dat gedrag telkens opnieuw plaatsvindt. Zo verander je het systeem waarin cultuur steeds opnieuw wordt geproduceerd, in plaats van de cultuur rechtstreeks.
Welk gedrag zou bij jullie normaal moeten worden, en welk ritme zou dat kunnen afdwingen?
Wil je cultuur veranderen via structuur, werkvorm en ritme? Plan een gesprek met 5Value.
Hoe sterk is de verbetercultuur in jouw organisatie? De gratis scan ‘Versterkt AI jouw organisatie?’ laat zien waar het waarschijnlijk lekt.
